ROMENGE HAKAJA ANDE KRIZAKO STATO, 33 ORGANIZACIJE VAŚ E MANUSHENQE HAKAVA

Roma Rights Network savo si kerdo kotar 33 organizacie kotar e 21 Evropake thema phenda kaj e romengi situacia e manushikane chachimaski aresli ko nivelo e seriozno krizako.

 

I khetani deklaràcia avilo palal o berśesqo kidipen e netvorkosqo savo sas kerdo anθ-o Paris, kaj e membrură dine procena kaj i pozicia e rromenqi si sigo xasardi pal-o zorǎripen e dur-desqe politikenqo, pal-o śukaripen e demokratikane institucienqo thaj pal-o sistematikano ćhinavipen e mehanizmenqo pal-i protekcia e minoritetne komunitèturenqi.

 

E ekspertura vash e manushikane hakaja vakeren kaj o persekucia upral e Roma nane akana o rezultato e politikane neglijencijako vaj o bi-lačhipe e publikane politikengo, numaj si kotor katar jekh konscientno politikano projekto savo ko tikno vaxt resljarda te ovel intenzivno "sekuritizacia" e romane komunitetonge.

 

Sar si ramome andi deklaracia, anthrax politikane khedipa thaj aktivitetura e paramilitarno grupengo si toleririme ando Ungro, kana o baro etnikano profiliripe thaj policiake raidura keren pes pashe sako kurko ande Grecia. Ande Italia adoptuisarde pes zakonura save kriminalizirinen e Rromane daden, kana e legislacia ande Slovenia del šaipe pala baro dikhipe thaj policiake akcie pe saste Rromane bešipnaske thana.

 

Premal o gindipe e signatorengo e deklaraciako, o Roma si majbut prezentirime ki sasti Evropa na sar dizutne e jekhutne hakajencar, numa sar siguripaske riziko. Ano sasto vakti, o civilo societeto thaj e anti-rasistikane organizacie si anglal jekh redukcia e finansikane suportoski, a e thema den maj but thaj maj but resursia vash militarno xasaripe.

 

Jekh specialo bari griźa si o paruvipen and-o drom karing le manuśkane xakaja, kaj von si maj but kondicionime katar le akharde "responsibilitètură" le ćhibăqe. E signatura den varningo kaj e manušikane hakaja si universalno thaj našti te dependin pe kodo te si vareko konsiderime sar dosta "integririmo" ja se pherel e kriteriumura save si thodine katar e thema.

 

“Amen dikha o deliberime demantiribe e protektivne mehanizmengo kola varekana protektirinena o majbut vulnerabilno komunitetia”, vakarga o Đorđe Jovanović, prezidento e Evropako Centro vash e Romane Hakaja (ERRC), organizacia savi kerel koordiniribe e buti e Netvorko vash e Romane Hakaja.

 

“Narativo prekal savo o Roma musay te ‘kergyon pere hakaya’ prekal integracia si bilachipe thay vakergyola vash te justifikingyol olenge ekskluzipe. Sekuritizipe e amare komunitetyengo thay o nakhavipe e suportesko e organizaciyengo kola arakhena olen na siton aksidentalune greshke, numay konscientune politikune decizie e governengo kola akceptingyona e politika e ekskluzipeski. Amen na ka akceptinen yekh Evropa kote o civiliteti sito phangli e etnikane”,vakergya o Jovanović.

 

Netvorko vash Romane Hakaja akharda e institucie e Evropaki Uniake, themenge membrura thaj mashkarthemutne donatora te keren urgentno mere te arakhen e manushikane hakaja e Romenge. Mashkar e mangimata si o phanglipe e kanunengo save kriminalizirinen e romane komunitetura, te ačhaven pes e aplikacie militarizirime metodengo mamuj e civilno populacia, te sigurinen pes sastipasko finansiribe e civilno amalipaskere organizaciengo, te keren pes krisaripe pala kriminalo e nasulimasko thaj te arakhen pes e specialne budžetoske love save si kerdine te resen pes e Rromane jekhipe palo 2030-to berš.

 

Kodola save kerde i deklaracia den varningo kaj e atakia upral e Romengere hakaja reprezentirinen jekh varningo vash majbaro daravipe vash e manushikane hakaja ki Evropa thaj vakeren kaj ka lundjaren te arakhen o universaliteto e manushikane hakajengo thaj o them e zakonosko.

 

O Netvorko vash e Romane Hakaja si kerdo ko 2022 bersh pe inicijativa kotar o Evropako Centro vash e Romane Hakaja. Adjes kidel pe khetanes 33 organizatci anda 21 thema kaj kheren buchi te arakhen le romenge manushikane chachimata thaj intregi kaver gruppi kaj si exponerade karing antiziganismo thaj diskriminacia ande intrego Europa.

 

O.V.