Maškarthemutno dives e dajake čhibako: Te arakhel pes o identiteto prekal e vorbe

Sako bersh o 21 februari inkrel pe intrego luma o Internationelno djes pe dejaki chib, jekh djes khaj si shutino te inkrel pe e shibaki diferencia thaj o chachipe sako manushesko te vorbij, te sichol thaj te barjarel peski chib. Kadi data sas kerdini katar o UNESCO ando 1999-to berś, e reslesa te del pe godĭ kaj i ćhib si but maj but sar jekh drom vaś komunikacia - voj si o identiteto, i kultura thaj i historikani memoria e manuśesqi.

 

Vaś i rromani komunitèta, i dajaqi ćhib si la jekh specialo xatăripen. But shelbersha, e romani chib sas tradini oralno, katar e generacija pe generacija, garavindoj e obichaja, e tradicije, e muzika thaj e kolektivno memorija. Bizo buteder migracie, persekucie thaj asimilaciake politike, i Romani ćhib ačhili sar jekh zuralo simbolo e identitetosqo.

 

Le lingvistura den pe godji ke e romani shib perel ande indo-arianicko shibaki grupa thaj ke lake riga ingren ande nordovesto India. Anθ-e śelberśa, anθ-o kontakto e diferentne manuśenθar, i rromani ćhib adoptisardăs lava thaj ekspresie anθar i turkikani, i grekikani, i serbikani, i ungrikani thaj aver ćhiba, kerindoj jekh barvalo thaj diverziteto ćhibăqo mozaiko.

 

Numa, e pharipa si but. Ande but kotora, e romani čhib naj dosta utilizirime ande formalno edukacija, thaj e terne generacije si majbut eksponirime karing e dominantne čhiba fikari majoritetno populacijaki. E expertura den varningo ke bi systemosko zutipe si riziko pe gradualno hasajvipe pe uni dialektura.

 

Ande Srbija e rromani čhib si lačhardi ande medije, ande edukacija thaj ande kulturake programura, numaj trubuj majbut bući pala leski standardizacija thaj pala institucionalno ažutipe. Introduciripe e romane čhibjako ande škole, suporto pala publikacija thaj medije pe rromani čhib, sar vi zuraripe e džanglimasko pala lako importanco, si ključne pasura karing lako arakhipe.

 

O Internacionalno dive e dajake čhibjako odolesqe nane numa jekh simbolikani data. Si jekh xarnipen kaj te arakhel pes i ćhib si te arakhel pes o identiteto. Vash o Romano komuniteti, i Romani qhib reprezentinela yekh phanglipe e phurenca, numay ini yekh pudo vash o avutnipe – dokazi kay e kultura shay te jivdinel bizo sa e historikune pharipa.

 

Ano vakti e globalizaciako, kana e cikne čhiba si maj but telal o presipe, o mesažo kadale divesesko si klaro: sako čhib si o vazdipe e manušikane. Thaj e romani shib, peske barvale historijasa thaj zhuvindi tradicijasa, si kotor anda kodo lumako kulturako barvalipe.

 

O.V.