Vakti: 3 min.

I konferènca "Sandipe vaś o avutnipen" ano Beograd

Vakti: 3 min.

Ka aven putarde e pućhimata pal-o historikano revizionizmo, o Holokausto thaj e neve tehnologie.

Staro sajmište

Foto: MC "Staro sajmište"

Maškarthemutni konferenca „Rememoràcia vaś o avutnipe“, savi ka ikerel pes anθ-o Beograd anθ-o 17-to thaj 18-to novembro, ka anel jekhipen e historiànturǎ, e roditorǎ pal-o Holokausto, e eksperturǎ anθ-i kultùra e xatǎripnasqi thaj e reprezentǎnθar anθar e maśkarthemutne memoriàlo, śiàntikane thaj siklǎripnasqe institùcie.
 
O khedipe si organizirimo kotar Memorialno Centro “Staro sajmište” thaj Fondacija Konrad Adenauer, resarin te putarel pe vakeribe sar te arakha pe historikane faktia thaj te nakhen o memoria e viktimenge ko avutne generacie.
I konferencia ka ikerel pe ko Themesko Audiovizualno Arhivo e Srbijako – Jugoslavsko Kinemateka, ko Uzun Mirkova 1. Maškar anavkerde kotorleutne isi reprezententia taro Tehnikano Univerziteti ko Berlin, Holokaustesko Muzeumi ko Budapest, Holokaustesko Memoriali ko Paris thaj Ben Gurion Univerziteti tari Negev, sar ini taro regioni taro Srbija.
 
Ko štar tematikane panela, ka diskutirinen pe historikane rodipa kotar e Nacistikane kampia thaj thana e dukhlipasko ki Jugoslavia thaj Evropa, akanutne pharipa kotar memorializacia, prezervacia e historikane memorijaki, sar ini šajipe thaj etikane dileme te aplikarinel pes artificialno inteligencija thaj digitalizacija ko rodljaripe thaj prezentiribe e nakhle vrjamako.
 
Specialno atencija ka del pes e edukacijake thaj e ternenge, kodo si, e droma savenca šaj te anel pes maj pashe e historikane eksperienca e generacienge saven naj maj but šajipe te vorbin direktno e dživdinenca.
 
Jekh katar e ključne pučhimata si sar te arakhel pes i reliàbilitèta e historikane źanglimaski anθ-i vràma kana e zumavimata te keren pes revizia, relativizàcia thaj te nakhaven pes e kriminalitètură sikaven pes maj but thaj maj but. E digitalne tehnologie śaj te keren e arxivàqe materiàlură, e śajdimata thaj e historikane dokumentură maj laćhe, numaj anθ-o jekh vaxt putaren o pućhipen pal-i responsibilitèta anθ-o drom sar si prezentisardo o nakhlo.
 
O than laqe organizaciaqo del e konferèncaqe specialo importanca. O purano bazaresko than nane numa jekh taro majsignantno dukhavipaske thana ki teritorija tari avdivesutni Srbija, numa thaj si than kote so mothovela o sistematikano persekutiribe thaj destrukcija e Židovencar thaj Roma ko vakti e Nacistikane okupacijako.
 
Ando Decembri 1941-to bersh ando kodo than kerdyilas o Zemun Židovitsko lageri, kaj milja Židovura phandade sas, mashkar lende zhuvlya thaj shavora, de vi jekh baro numero romengo. Katar o marto źi ko maj 1942, karing 6,320 aver źidovitsko phanle sas mudarde ande jekh kamiono e benzinako. Palo odova, o kampo paruvgja piro res thaj avilo o Zemun Recepcijako Kampo, prekal savo nakhenas membria taro odola miškipa thaj civilia, maškar save o majbut viktime sine Srbija thaj Roma.
 
Sar si pe data taro Evropaki platforma bašo thana taro bisterdipe taro Holocaust, 31.972 phanle nakhle kotar o logori, thaj paše 10.636 hasarde piro dživdipe ko logori jali palo deportiribe. O rodipen thaj o prezentiribe e dukhlimasko e Romengo si specialno importantno soske lengo genocido ko Dujto Lumako Maribe, pindžardo sar Samudaripen, but vrama sasa telal reprezentirime ki publikani memorija.
 
O “Staro Sajmište” memorijako centro si kerdo sar kulturalno institucija savi si la buti te kerel rodipe, te dokumentirinel thaj te arakhel memorija kotar e viktime kotar e Nacistikane kampia ko purano Sajmište thaj ko kanoneske šhera. O Zakono pala Memorialno Centro pindžarel o Holokausto thaj o genocido upral e Rroma sar specialne historikane terminura, thaj ande leski misija inćarel edukacija, džanglimasko rodipe thaj maripe mamuj e distorzija katar historikane faktura.
 
E organizatora e konferenciake phenen kaj e memorija našti te ačhol numaj ko nivelo e komemoraciengo thaj e aniversariengo. Trubul te ovel kotor katar edukacia, publikano than thaj socialo responsibilita. Ano akava smislo, o pučipe sar te del pes o ćaćipen pal-e kriminalitetura thaj lengere viktime e avutne generacienge si jekh kotar e maj importantne pharipa kotar e akanutni kultura e memorijaki.
 
O programo ko angluno dive, 17 novembro, kezdisarel ko 9:00 a.m., a o oficijalno putaripe si planirimo ko 9:30 i buti ka ačhol ji ko 19:00. Pe duyto dive konferencia ka ikergyol kotar o 9:30 ko 11:30, palo odova sito planirimo vizita ano Memorialuno Centro “Staro sajmište”.
 
O.V.

Bičhal kava nevimata