I digitalizacia našti te mukhel e maj čorore bi žutipasko

Sistemi e socijalno kartengo, andimo resarindo resarin te lačharel efikasnost thaj ćaćipe e socijalno protekcijako an i Srbia, si telal seriozno kritika taro Jekhethaneske Nacije.

 

Ano majpaluno raporti taro FN-esko bukjarno grupa bašo biznisi thaj manušikane hakaja, vakerel pe kaj taro starti taro implementiribe e kanunesko taro socialno karte, pobuter taro 60.000 dizutne ačhile bizo finansijako socialno ažutipe, dži kote o membria taro romano komuniteti si maškar odola so si maj phare dukhade.

 

Raporti si rezultati e vizitako e reprezentyengo e Jekhethaneske Naciyengo ani Srbiya, kote analizingyola o efektya e digitalizaciako e sistemesko e socialune protekciako, sar ini may baro pozicia e socialune vulnerabilune dizutnengo. Vi te si e digitalne sistemura prezentirime sar jekh instrumento vaś maj bari transparenca thaj prevencia e zloupotrebaqi, o FN del varningo kaj o automatizirimo deciziaqo keripe na trebal te kerel te na den pes e bazikane manuśkane xakaja vaś e maj vulnerabilne kategorie e populaciaqe.

 

Sostar e roma si specialno afektirime?

 

Sar phenen e FN-eske ekspertura, jekh katar e ključne problemura si o drom sar o sistemo kerel buti e datasa pala e love. Baro numero Rromenđe astaren okazionalno vaj biformalno love - katar o kidipe sekundarno surovinengo, sezonalno buti vaj aver forme butjake save na sigurinen stabilno egzistencija.

 

Bizo odova, asavke love šaj te oven registririme sar sebepi bašo agorisaripe e socialno ažutipasko, iako ki praktika von nane dosta te vazden e familija kotar o čororipe.

 

Sar so o ekspertia den varningo, akava kerol paradoksalno situacia kote o familije ačhon bizo themsko suporto, dži kote nane len dosta love vash o bazake dživdipaskere trubujipa.

 

Jekh digitalno sistemo bi manušikane krisaripe

 

E organizacie save keren buti e protekciasa e manušikane hakajengo sikaven but vrama kaj e decizie pala agorisaripe e hakajengo pala socialo ažutipe butivar keren pes pe baza e automatikane paruvipnaski e datengo maškar e themeske registrura, bi dosta individualno dikhipe pala svako kazuso.

 

Gasavo drom afektisarel specialo e citizenton save trajin pe socialo margine, naj len permanentno buti vaj keren na-regularno love. Ande romane bešipnaske thana, akava nane isklučipe, numa sakodivesutni buti.

 

Odoleske O UN rekomandingya e Srbiya te sigurinel may baro transparenca e butyako e socialune kartengo sistemi, efektivune mehanizmya vash apelipe thay dikhipe e deciziyengo, sar ini adikeripe e protektivune mesurengo vash te na keren o digitalune alava te keren diskriminaciake konsekvence.

 

O čororipe našti te mezij pes numaj katar e databaza

 

I socialo protekcia trubul te ovel o paluno siguripasko netvorko e citizentonge save nashti te den olengero dživdipe. Numaj, e eksperienciji katar but uźitorǎ sikaven ke o digitalo sistemo butivar na prinʒarel i diferènca maśkar o okazivno inkrèsto thaj i realo ekonomikani sekuriteta.

 

Akava si specijalno dikhlino maškar e Roma, save so nakhle buteder diskriminacia bute beršenca - pharo te resel pes ko marketi e butjako, maj cikno nivelo e edukaciako, maj bilačhe kondicie e kherengo thaj maj baro riziko taro čorolipa. Akava si precizno sostar e maškarthemutne institucie patjan kaj e sistemura pala socialo protekcia trubun te aven specialo sensitive pala e pozicia e maj vulnerabilne grupengo.

 

Trubul te kerel pes revizia e sistemosqi

 

E Jekhethaneske Nacie na diskutirinena o trubulipe vash digitalizacia e publikane administraciaki, numaj klaro phende kaj e teknologia nashti te ovel maj importantno kotar o arakhipe e manushikane hakajengo. Automatizirime sistemia śaj te den kontribucia vaś maj efikasno buti e institucienqi, numaj te si śajpe vaś manuśikani verifikàcia vaś svako decìzia savi śaj te del e ćhavorrenqe o xakaj te egzistirinen.

 

Odoleske, sine rekomandimo kay Srbiya te dikhel o efektya e kanunesko vash socialune karte, te laqharel o procedure vash keripe e deciziyengo thay te sigurinel kay ni yekh dizutne na ka ačhol bizo socialuno azhutipe numay vash o drom sar yekh algoritmi vay elektronikuno registri interpretingya olesko reslipe.

 

Specialno atencija, mothol o raporto, trubul te del pes e Roma thaj aver phare grupe save si disproporcionalno afektirime katar o akanutno sistemo.

 

O.V.